Avropa İttifaqının Xarici Fəaliyyət Xidməti (EEAS) 2025-ci ilin vəziyyətini əks etdirən "Dünyada İnsan Hüquqları və Demokratiya" hesabatını dərc edib. Sənəddə ölkələrin bir neçə qrupu, o cümlədən Aİ üzvlüyünə namizəd ölkələr qiymətləndirilib.

Hesabatda Gürcüstan haqqında fəsil belə başlayır:

"İnsan hüquqları repressiv hərəkətlər və əsas hüquqları, bərabərlik və qeyri-diskriminasiya, ifadə, yığıncaq və birləşmək azadlıqlarını, habelə şəxsi və ailə həyatı hüquqlarını, o cümlədən azadlıq və təhlükəsizlik hüququnu məhdudlaşdıran qanunlarla kəskin şəkildə məhdudlaşdırılıb.

Hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən etiraz iştirakçılarına qarşı bəzi hallarda işgəncə və ləyaqəti alçaldan rəftara bərabər tutulan pis rəftar 2025-ci ildə geniş tətbiq olunub. Heç bir təqsirkar cəzalandırılmayıb, bu da cəzasızlıq mühitinin stimullaşdırılmasına şərait yaradıb. Özbaşına həbs halları, qabaqcadan həbsdən həddindən artıq istifadə olunması, etiraz aksiyaçılarının və jurnalistlərin qeyri-mütənasib şəkildə kobud cəzalandırılması ədalətli məhkəmə hüququnun mövcudluğu ilə bağlı narahatlıq doğurur. Hüquq-mühafizə əməkdaşları tərəfindən etiraz aksiyası iştirakçısı olan qadınlara qarşı fiziki zorakılıq, cinsi təcavüz və zorlama və ya öldürmə hədələri qeydə alınıb".

Aİ Gürcüstan haqqında ilk yarımbölmədə "Gürcü Arzusu" hakimiyyətinin vətəndaş cəmiyyətinə və müstəqil mediaya qarşı məhdudlaşdırıcı hərəkətlərini təsvir edir:

"Yeni qanunvericilik, o cümlədən 'Yayım haqqında qanuna' dəyişikliklər, 'Xarici agentlərin qeydiyyatı aktı' və

ailə dəyərlərinin və yetkinlik yaşına çatmayanların müdafiəsi haqqında qanunvericilik paketi ifadə azadlığına və medianın sərbəst işləmək imkanına mənfi təsir göstərib.

Jurnalistlərə və media nümayəndələrinə qarşı qorxutma, hədələmə, şifahi və fiziki təhqir, onların özbaşına saxlanılması halları geniş yayılmışdı.

Gürcüstanda demokratiyanın vəziyyəti ciddi geriləmə ilə səciyyələnirdi. Gürcüstan hakimiyyəti vətəndaş cəmiyyəti, media nümayəndələri və müxalifət liderlərinə qarşı repressiv tədbirlər tətbiq edib ki, bu da demokratik yolla qərarların qəbul edilməsinin və demokratik proseslərin bünövrəsini kəskin şəkildə sarsıdıb, vətəndaş iştirakçılığını, həmçinin nəzarət və balans sistemini effektiv şəkildə ləğv edib".

Brüssel vətəndaş cəmiyyəti və müxalifət liderlərinə qarşı atılan konkret addımları da təsvir edir:

"Bir neçə vətəndaş cəmiyyəti təşkilatının bank hesablarına həbs qoymaqla, hakimiyyət ədliyyə sistemindən repressiya və siyasi təqib aləti kimi istifadə edərək təşkilatları zəruri maliyyə resurslarından məhrum edib və fərqli səsləri boğub.

Vətəndaş cəmiyyəti və tənqidi fikirdə olanlar getdikcə daha çox qorxutma, düşmən ritorikası, hədə və zorakılıq hədəfinə çevrilirdilər. Siyasi plyuralizm təhlükə altındadır, çünki hakim partiya Konstitusiya Məhkəməsinin bir neçə müxalif partiyanı qadağan etməsini istəyir. Vətəndaş cəmiyyətinə qarşı siyasi ədalətin həyata keçirilməsi və müxalifət liderlərinin həbs edilməsi əsas demokratik dəyərlərə ziddir. Ətraflı məlumat üçün Avropa Komissiyasının Gürcüstan üzrə 2025-ci il hesabatına baxın. 'Sərhədsiz Reportyorlar' təşkilatının hazırladığı 'Dünya Mətbuat Azadlığı İndeksi 2025'də Gürcüstan 114-cü yerdədir, 'Dünya Ədalət Layihəsi'nin (WJP) 'Qanunun Aliliyi İndeksi'ndə 52-cidir, 'Beynəlxalq Şəffaflıq' təşkilatının 'Korupsiya Qavrama İndeksi'ndə 56-cı yerdədir və CIVICUS Monitor indeksində 100 baldan 34 bal alıb ki, bu da repressiv vətəndaş məkanı göstəricisidir".

Avqustun 11-də dərc olunmuş sənəddə Aİ tərəfindən atılan addımlar da sadalanır və hakimiyyətə Aİ namizədi statusu verilərkən Brüsselin müəyyən etdiyi və "Gürcü Arzusu"nun icra etmədiyi "doqquz addım" xatırladılır:

"Aİ davamlı olaraq Gürcüstan hakimiyyətini demokratik geriləməni geri çevirməyə, repressiv qanunvericiliyi ləğv etməyə, Avropaya inteqrasiyanın əsas prinsiplərinə və namizəd statusu üçün müəyyən edilmiş doqquz addıma uyğun gələn demokratik, hərtərəfli və davamlı islahatlara çağırıb.

Aİ Gürcüstan hakimiyyətini vətəndaşların hüquqlarına, o cümlədən ədalətli məhkəmə, ifadə azadlığı, yığıncaq azadlığı, media azadlığı və plyuralizmə hörmət etməyə, onları qorumağa və dəstəkləməyə, habelə özbaşına saxlanılanları azad etməyə çağırıb. Bu çağırışları 2025-ci ilin dekabrında Avropa Şurasının Prezidenti də təkrar edib və qeyd edib ki, Gürcüstan hakimiyyətinin hərəkətləri namizəd ölkəyə qarşı Aİ-nin gözləntilərinə uyğun gəlmir.

Aİ Gürcüstanın vizasız gediş-gəliş meyarlarına uyğunluğunu qiymətləndirməyə davam edir. 2025-ci ilin dekabrında Komissiya hesab etdi ki, Gürcüstan idarəetmə və əsas hüquqlar sahəsində daha da reqressiyaya uğrayıb və bu standartları pozmaqda davam edir.

Vizasız gediş-gəlişin ləğvi üzrə yeni mexanizm əsasında Avropa Komissiyası diplomatik, xidməti və rəsmi pasport sahibləri olan Gürcüstan vətəndaşlarının viza tələbindən azad olunmasının dayandırılması proseduruna başlayıb".

Hesabatda Aİ-Gürcüstan siyasi münasibətlərinin rejimi və məhdudlaşdırılmış təmas epizodları təsvir olunur:

"2024-cü ilin iyun, oktyabr və dekabr aylarında Avropa Şurası belə qənaətə gəlib ki, Gürcüstan hökumətinin hərəkətləri Aİ-yə üzvlükdən əvvəlki prosesi de-fakto dayandırıb. 2025-ci ildə Aİ ilə Gürcüstan arasında siyasi dialoq aparılmayıb, çünki Gürcüstan hakimiyyəti ciddi demokratik geriləməni davam etdirib. Aİ ikitərəfli təmasların səviyyəsini endirməkdə davam edib. 2023-cü ilin iyunundan sonra Aİ ilə Gürcüstan arasında 'İnsan hüquqları üzrə dialoq' keçirilməyib".

Gürcüstana maliyyə yardımını təsvir edərkən Aİ hakimiyyətə birbaşa maliyyə yardımının dayandırılmasını və vətəndaş cəmiyyəti ile müstəqil media üçün ayrılan resursları vurğulayır:

"Demokratik geriləmənin davam etməsi səbəbindən Aİ 2025-ci ildə də Gürcüstan hakimiyyətinə birbaşa maliyyə yardımının dayandırılmasını qüvvədə saxlayıb. Vətəndaş məkanının məhdudlaşdırılmasına və insan hüquqlarının vəziyyətinin pisləşməsinə cavab olaraq, 'Qonşuluq, İnkişaf və Beynəlxalq Əməkdaşlıq Aləti'nin (NDICI) ikitərəfli və tematik maliyyələşməsindən istifadə edilməklə vətəndaş cəmiyyəti və müstəqil media üçün 24 milyon avro ayrılıb.

Cari dəstək vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları və müstəqil media, ədalət mühakiməsinə əlçatanlıq, əlilliyi olan şəxslərin hüquqları, gender bərabərliyi və gender motivli zorakılıqla mübarizə, etnik və dini azlıqların hüquqları, uşaq hüquqları, LGBTİ şəxslərin hüquqları, etimadın bərpası, habelə dezinformasiya, xarici müdaxilə və manipulyasiya ilə mübarizənin dəstəklənməsinə yönəlib".

Sənəddə həmçinin vətəndaş cəmiyyətini dəstəkləyən digər bir alətin adı çəkilir:

"Gürcüstanın vətəndaş cəmiyyəti, o cümlədən insan hüquqları müdafiəçiləri 2025-2027-ci illər üçün ayrılmış 10 milyon avro məbləğində 'Şərq Tərəfdaşlığının Vətəndaş Cəmiyyəti Aləti'ndən və insan hüquqları, vətəndaş cəmiyyəti və müstəqil medianı dəstəkləyən regional proqramlardan artırılmış dəstək alırlar".

Hesabatın müəllifləri qeyd edirlər ki, 2025-ci ildə Aİ "ombudsmanın institusional imkanlarını artırmaq üçün" Xalq Müdafiəçisi Ofisini dəstəkləməkdə davam edib.

Brüssel bildirir ki, Aİ-Avropa Şurasının "Yaxşı İdarəçilik üçün Əməkdaşlıq" (PGG III) proqramı nifrət nitqi ilə mübarizəyə diqqət yetirməklə məhdud fəaliyyətlərlə davam etdirilib və Gürcüstan məhkəmə idarəçiliyinin modernləşdirilməsini dəstəkləmək üçün Avropa Komissiyası tərəfindən həyata keçirilən "Ədalət mühakiməsinin səmərəliliyi" layihəsində Aİ-nin həmmaliyyələşdirilməsindən faydalanmaqda davam edib.

Hesabatda Tbilisinin Avropa Məhkəməsinin qərarlarını icra etməsi vəziyyəti tənqidi qiymətləndirilir:

"İnsan Hüquqları üzrə Avropa Məhkəməsi ilə əməkdaşlıq və onun qərarlarının icrası qeyri-kafi dərəcədə həyata keçirilir və hazırda Nazirlər Komitəsinin gücləndirilmiş nəzarəti altında 45 iş var".

Brüssel onu da vurğulayır ki, hakimiyyət ATƏT/DTİHB-nin 2024-cü il seçkiləri haqqında hesabatında yer alan tövsiyələri nəzərə almayıb. 2025-ci il yerli seçkilərində isə beynəlxalq müşahidə missiyasına vaxtında dəvət göndərməyib:

"Gürcüstan hakimiyyəti 2025-ci il yerli seçkilərində məzmunlu müşahidə imkanı vermək üçün 'Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosu'nun (OSCE/ODIHR) müşahidə missiyasını vaxtında dəvət etməyib. Bundan əlavə, Gürcüstan əvvəlki seçkilərdə ATƏT/DTİHB tərəfindən verilmiş vacib tövsiyələrin heç birini yerinə yetirməyib".

Brüsselin hesabatında BMT formatında insan hüquqları üzrə əməkdaşlıq istiqaməti də əks olunub:

"2025-ci ilin sonuna qədər Gürcüstan BMT-nin İnsan Hüquqları Şurasının (HRC) seçilmiş üzvü olaraq qalırdı. 'HRC-nin xüsusi prosedurları' ilə Gürcüstana nümayişlər zamanı polisin gücdən həddindən artıq istifadə etməsi hallarını araşdırmaq çağırışı edilib. Beynəlxalq forumlarda yaxşı əməkdaşlığın ümumən saxlanılmasına baxmayaraq, Gürcüstan bəzi beynəlxalq və Aİ təşəbbüslərinə qoşulmayıb".

28 noyabr 2024-cü ildə "Gürcü Arzusu" hökumətinin rəhbəri İrakli Kobaxidze bəyan etdi ki, hakim qüvvə 2028-ci ilin sonunadək Aİ-yə üzvlüklə bağlı danışıqların açılması məsələsini gündəmə gətirməyəcək — "Həmçinin, 2028-ci ilin sonunadək Aİ tərəfindən hər cür büdcə qrantından imtina edirik", — deyə o zaman İrakli Kobaxidze bildirmişdi. Aİ ilə ikitərəfli təmaslar kəskin pisləşib və "Gürcü Arzusu" liderlərinin anti-Qərb, anti-Avropa ritorikası 2024-cü ilin yazında "Xarici təsirin şəffaflığı haqqında" qanunun qəbulundan sonra kəskinləşib ki, bu da kütləvi etiraz aksiyalarına səbəb olmuşdu.

Mənbə: radiotavisupleba.ge

---

Bizi Teleqramda izləyin! Yeni xəbərlər anında kanalda! Linkə daxil olub abunə olun!
Bizi WhatsAppda izləyin! Yeni xəbərlər anında kanalda! Linkə daxil olub abunə olun!

---

Digər maraqlı xəbərlər "Marneuli" radiosunun Facebook səhifəsində.
Bizi "Telegram"da izləyin.
Bizi "TikTok"da izləyin.
Bizi "İnstagram"da izləyin.
Bizi "X"da izləyin.
Şahidi olduğunuz hadisələri çəkib bizə göndərin! +995557994415

---