«1967-ci il bu vaxtlar - iyun ayında Azərbaycan Kommunist Partiyası
Mərkəzi Komitəsinin (KP MK)
növbədənkənar plenumu keçirilməli və Şıxəli Qurbanov Mərkəzi
Komitənin birinci katibi seçilməli idi. Amma… Mayın 24-də onu
aradan götürdülər…».
Şıxəli Qurbanovun həyat yoldaşı Xavər Qurbanovanın dedikləridir bu.
Xavər xanımla söhbətə qayıdacağıq. Əvvəlcə…
KİMDİR ŞIXƏLİ QURBANOV?
Şıxəli Qurbanov 1925-ci ildə Bakıda doğulub. Ədəbiyyatşünas-alim,
dramaturq,
şair, yazıçı, dövlət və ictimai xadim olub. A.S.Puşkinin
Azərbaycan poeziyasına təsirinin tədqiqatçısı, XIX əsr
Azərbaycan-rus ədəbi əlaqələrinin inkişaf mərhələlərinə dair
monoqrafiyanın, onlarla məqalənin, publisistik əsərlərin, povest,
şeir və poemaların müəllifidir. Və bütün bunlarla yanaşı Şıxəli
Qurbanov uzun illər Azərbaycan KP MK-da rəhbər vəzifədə
çalışıb.
NOVRUZ BAYRAMI DEYƏNDƏ…
«Şıxəli Novruz bayramı ilə bağlı hazırlıq işləri görəndə heç
ailəsinin də bundan xəbəri yox idi. Bilirdi ki, mənim xəbərim olsa,
həyəcanlanacağam, narahat olacağam. Axı o dövrdə belə bir addım
atmaq çox təhlükəli idi…» Həyat yoldaşı Xavər Qurbanova belə
deyir. Təhlükəli olsa da, Şıxəli Qurbanov uzunmüddətli fasilədən
sonra 1967-ci ildə Azərbaycanda ilk dəfə dövlət səviyyəsində Novruz
bayramının keçirilməsinə müvəffəq oldu.
«
Məqsədi Azərbaycan xalqının milli şüurunu oyatmaq idi. Şıxəli
bu istəyinə nail oldu. Həmin gün sanki bütün insanlar oyanmışdı,
kim olduqlarını dərk etmişdilər. Qız qalasına doğru insanların
axını dayanmırdı, hamının üzündə ürkək sevinc hissləri var idi.
Şıxəli istəyinə nail olmuşdu, amma həyatı bahasına...».
«BAYRAMDAN SONRA HƏYATINA ÜÇ DƏFƏ QƏSD OLUNDU»
Xavər xanım danışır ki, bayramın axşamı Mərkəzi Komitənin birinci
katibi Vəli Axundov onu təhlükəli işlər gördüyü barədə xəbərdarlıq
etmişdi. Şıxəli Qurbanov isə öz hərəkətlərinə görə özü cavab
verəcəyini demişdi. «O zaman vəzifə başına keçmək istəyənlər
Moskvadakıların qulaqlarını o qədər doldurdular ki, Şıxəlini ora
izahat yazmağa çağırdılar. O da Novruz bayramının tarixi ilə bağlı
22 səhifəlik izahat yazdı. Sübut etdi ki, Novruz bayramı heç də
dinlə əlaqəli bayram deyil». Amma təhlükə hələ də sovuşmamışdı,
Qurbanovlar ailəsi hər an səksəkədə idi, bilirdilər ki, Şıxəli
Qurbanovun başı hələ çox ağrıyacaq. «Üç dəfə həyatına qəsd olundu.
Bayramdan sonra maşında gedərkən güllə atmışdılar ona, əlinə dəyib
sıyırmışdı. Daha sonra üstünə maşın sürmüşdülər, özünü güclə ağacın
dibinə atıb canını qurtara bilmişdi. Bir dəfə də zəhərləmək
istəyiblər alınmayıb».
1967-ci ildə Novruz Bayramı belə qeyd olunub
HƏKİM DİŞİNƏ İYNƏ VURARKƏN ŞIXƏLİ QURBANOV
ÖLÜR...
Novruz bayramından iki ay keçmişdi. Bir gün, daha doğrusu may
ayının 24-də Şıxəli Qurbanov dişlərini müalicə etdirmək üçün həkimə
gedir. Və elə oradaca müəmmalı şəkildə vəfat edir. Həkim dişinə
iynə vurarkən Şıxəli Qurbanov ölür, həkim pəncərədən qaçır. Ailəsi
onun ölümünün dövlət səviyyəsində hazırlandığını iddia edir. Şıxəli
Qurbanovun qızı Gülnarə Qurbanova: «Aydın məsələdir ki, Şıxəli
Qurbanovu öldürüblər. Novruz bayramı onu aradan götürmək üçün
sadəcə səbəb idi.
Şıxəli Qurbanovun qızı Gülnarə Qurbanova
O zaman vəzifəyə gəlmək istəyənlər dövlət səviyyəsində bunu təşkil
etdilər. Məlum oldu ki, ona sianid turşusu vurublar».
«ATAMIN ÖLDÜRÜLMƏSİNDƏ ƏLİ OLAN HƏKİMLƏ BİR EVDƏ
GECƏLƏMİŞƏM»
Gülnarə Qurbanova: «Atam səhər saat 9.40-da rəhmətə getmişdi, saat
10-da isə Vəli Axundovun göstərişi ilə ailəsinə xəbər vermədən
yarmışdılar onu. Moskvadan təyyarə ilə komissiya Bakıya gəlmişdi,
amma ailəsi hələ də xəbərsiz idi. Gülnarə xanımın dediyinə görə,
atasının cənazəsi bir gecə evlərində qalıb və həmin gecə
övladlarının başqa yerdə gecələməsi məsləhət görülüb: «Məni həmin
gecə Vəli Axundovun evinə göndərdilər. O vaxt qızı ilə bir sinifdə
oxuyurdum. Sonradan bildim ki, həmin gecə qonşu otaqda da atamın
dişinə iynə vuran həkim yatıbmış».
«XALQ QOYMAZ Kİ, QANIM YERDƏ QALSIN»
Gülnarə Qurbanova danışır ki, atası son bir ildə öldürüləcəyini
bilirdi: «Anama demişdi ki, bilirəm məni öldürəcəklər, amma xalq
elə həmin gün qatili parça-parça edib tikələrini qapımızın ağzına
qoyacaq. Xalq qoymaz ki, qanım yerdə qalsın».
«ANAFİLAKTİK ŞOK»
Şıxəli Qurbanovun ölümündən 40 gün sonra xanımı Xavər Qurbanova
Moskvada prokurorluqda olur. Onun təkidindən sonra prokurorun
müavini məsələni aydınlaşdırmaq üçün Bakıya göndərilir. Amma
nəticədə Xavər xanıma onun fikirləri ilə şərik olduğunu desə də,
həqiqət rəsmi surətdə üzə çıxarılmır. Çünki ixtisasca həkim olan
Mərkəzi Komitənin birinci katibi Vəli Axundov diaqnozunda israrlı
idi – Şıxəli Qurbanovun «anafilaktik şok»dan ölməsi ilə bağlı dörd
nəfər mütəxəssisin imzası ilə qəzetdə yazı da dərc olunmuşdu.
İSTİNTAQLA RAZILAŞANLAR DA VAR
Novruz bayramı ilə bağlı araşdırmaların müəllifi, filologiya
elmləri doktoru, professor Azad Nəbiyev Şıxəli Qurbanova qəsd
olunduğu və onun Novruz bayramının təşəbbüskarı olması ilə bağlı
deyilənlərlə razılaşmır. Onun dediyinə görə, 1967-ci ildə bayramın
Azərbaycanda keçirilməsi elə sovet ideoloji sisteminin təşəbbüsü
idi. «Bu təkcə Şıxəli Qurbanovun təşəbbüsü ola bilməzdi. O zaman
ona kim icazə verərdi ki, belə bir addım atsın? Elə bayramdan öncə
- açıqçalar çap etdirəm zaman onu aradan götürərdilər». Azad
Nəbiyev deyir ki, Şıxəli Qurbanovun həyatına qəsd olunmasydı, bu
mütləq üzə çıxardı: «Vəli Axundov dəfələrlə öz açıqlamalarında
deyib ki, Şıxəli Qurbanovu onlar hakimiyyətə gətirmişdilər, onun
xalq arasında çox böyük hörməti var idi. İnana bilmirəm ki, bu
boyda qəsd təşkil olunsun. Belə olsaydı istintaq mütləq nəsə üzə
çıxarardı».
«BƏYƏM ÖLDÜRMÜŞDÜLƏR Kİ, ÜSTÜNÜ AÇSINLAR?»
İndi Şıxəli Qurbanovun ölümündən 42 il keçir. Amma onun ölümü ilə
bağlı hələ də ciddi istintaq aparılmayıb. Gülnarə xanım deyir ki,
hətta müstəqillik illərində də bu qətlin üstünün açılmasına maraq
göstərən olmadı. Qurbanovlar ailəsinin bu yolda göstərdikləri bütün
cəhdlər daşa dəydi. Amma həmsöhbətim deyir ki, atasının
öldürülməsinə şübhə ilə yanaşanlara nəyisə sübut etmək fikrində
deyil: «Mən gedib kimdən nə tələb edim, kimin qarşısında bu
məsələni qaldırım? Bu günədək onun ailəsi təqib olunur, incidilir.
Mənim üçün və bir çoxları üçün hər şey aydındır. Zaman gələcək bu
özünün rəsmi təsdiqini də tapacaq».
«
SƏNSİZ»Ə BAXARSIZ MƏNSİZ…»
Mayın 24-ü – vəfat edən günü Azərbaycan Dram Teatrında Şıxəli
Qurbanovun «Sənsiz» dramının ictimai baxışı idi. Gülnarə Qurbanova
deyir ki, hələ bir gün öncə - mayın 23-də Şıxəli Qurbanov tamaşanın
məşqini yarımçıq qoyub getməli olmuşdu, xaricdən qonaqlar gəlmişdi.
Qapıdan çıxanda isə demişdi ki, ««Sənsiz»ə baxarsız mənsiz»... Elə
belə də oldu. Gülnarə xanım danışır ki, səhəri gün tamaşaya
gələnlərin hamısı xəstəxanada idi: «Tamaşaya gələnlərə elan
etmişdilər ki, müəllif rəhmətə gedib».
Bizi Teleqramda izləyin! Yeni xəbərlər anında kanalda!
Linkə daxil olub
abunə olun!
Bizi WhatsAppda izləyin! Yeni xəbərlər anında kanalda!
Linkə daxil olub
abunə olun!
Digər maraqlı xəbərlər
"Marneuli" radiosunun
Facebook səhifəsində.
Bizi
"Telegram"da
izləyin.
Şahidi olduğunuz hadisələri çəkib bizə göndərin!
+995557994415