"მინვალ პოლიტიკის" გამოქვეყნება საქართველოს მიერ შეთავაზებული ტარიფების შესახებ გახდა ის იშვიათი შემთხვევა, როდესაც მანამდე ფარული დაძაბულობა ზედაპირზე ამოტივტივდა. რეზონანსმა, რომელიც არა მხოლოდ აზერბაიჯანში, არამედ თვით საქართველოს შიგნითაც გაჩნდა, აიძულა თბილისის ხელისუფლება, ეპასუხა და ჟესტი გაეკეთებინა, რომელიც მათ, ალბათ, პოლიტიკურად მომგებიანად მიაჩნდათ. გამოცხადდა, რომ საქართველო „უფასოდ“ უზრუნველყოფს აზერბაიჯანული ნავთობპროდუქტების ერთჯერად ტრანზიტს სომხეთში.

თუმცა, მსგავსი ერთჯერადი გადაწყვეტილებები ვერ აგვარებს მთავარ საკითხს: როგორია თბილისის რეალური პოზიცია გრძელვადიან ტარიფებთან და საბაჟო მოსაკრებლებთან დაკავშირებით? და რაც მთავარია — ვისი ინტერესები აყალიბებს ამ პოლიტიკას, რომელიც ასეთი მოულოდნელია იმ ქვეყნისთვის, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში ბაქოს მხარდაჭერაზე იყო დამოკიდებული და სტრუქტურულ სარგებელს იღებდა თავისი სატრანზიტო მდგომარეობიდან? პარადოქსი იმაში მდგომარეობს, რომ საქართველო, რომელიც ფაქტობრივად აზერბაიჯანული ინვესტიციებისა და ინფრასტრუქტურული პროექტების წყალობით გაიზარდა როგორც სატრანზიტო ცენტრი, დღეს ისეთ ნაბიჯებს დგამს, რომელიც მისსავე კონკურენტულ უპირატესობებს ასუსტებს.

ტრანზიტის რენტებსა და მონოპოლიაზე ბრძოლის მდგომარეობაში, საქართველო მოულოდნელად ისეთ ტარიფებს სთავაზობს, რომელიც გადაზიდვებს არარენტაბელურს ხდის. იმ მომენტში, როდესაც რეგიონი კონფლიქტის ლოგიკიდან დაკავშირებულობის ლოგიკაზე გადასვლას ცდილობს, თბილისის ქცევა რეგიონული ურთიერთნდობის ტორპედირებას უფრო ჰგავს, ვიდრე რაციონალურ ეკონომიკურ სტრატეგიას. ასეთი კურსი გარდაუვლად აყენებს ბაქოს წინაშე ალტერნატიული მარშრუტების ძიების აუცილებლობას — არა როგორც ზეწოლის ინსტრუმენტი, არამედ როგორც საკუთარი ავტონომიისა და წინასწარ განჭვრეტადობის უზრუნველყოფის საშუალება.

როგორც "მინვალ პოლიტიკას" წყაროებმა შეატყობინეს, რომლებიც კარგად იცნობენ ბაქოსა და ერევანს შორის მიმდინარე დისკუსიებს, აზერბაიჯანმა უკვე დაიწყო საკუთარი შესაძლებლობების შეფასება ალტერნატიული ლოგისტიკური ღერძის შესაქმნელად. საბჭოთა პერიოდში არსებობდა სარკინიგზო ხაზი, რომელიც ბაქოს ყაზახთან აკავშირებდა და შემდეგ იჯევანის მიმართულებით გადიოდა. დღეს ბაქო განიხილავს ამ მონაკვეთის აღდგენის შესაძლებლობას — დღევანდელი ყაზახიდან სომხეთთან პირობით საზღვრამდე.

ჩვენი ინფორმაციით, წინასწარი შეფასება უკვე დაწყებულია: შეისწავლება ტექნიკური პარამეტრები, აღდგენის ღირებულება და ვადები იმ მონაკვეთისა, რომელიც ტრანზიტის ნაწილს ქართული დამოკიდებულებისგან გაათავისუფლებს. შემდგომში ტვირთს საზღვრის გადაკვეთა საავტომობილო ტრანსპორტით შეეძლება და სომხეთის სიღრმეში გაემართება — ეს გადაწყვეტილება სრულიად სამუშაო ვარიანტია თანამედროვე ლოგისტიკის თვალსაზრისით.

პარალელურად, შესწავლილია სრულფასოვანი საავტომობილო მარშრუტების ვარიანტი. მარშრუტიზაცია საბოლოოდ ჯერ არ არის განსაზღვრული — განიხილება ალტერნატიული დერეფნები და მათი ეკონომიკური ეფექტურობა. მაგრამ ასეთი დისკუსიების გაჩენის ფაქტი მთავარზე მეტყველებს: აზერბაიჯანმა შეწყვიტა საქართველოს გავლით ტრანზიტის აღქმა, როგორც ერთადერთი ან გარდაუვალი გზა.

და სწორედ ამაშია მნიშვნელოვანი პოლიტიკური სიგნალი. რეგიონი ბევრად უფრო სწრაფად იცვლება, ვიდრე ბევრ მოთამაშეს ჰგონია. და თუ ვინმე ფიქრობს, რომ შეუძლია ბაქო დამოკიდებულ მდგომარეობაში ჩააყენოს, ეს მთავარი შეცდომაა. აზერბაიჯანმა არაერთხელ აჩვენა, რომ შეუძლია დაასწროს მოლოდინს მშენებლობის ტემპებითა და ახალი ლოგისტიკური მარშრუტების შექმნით. საკმარისია გავიხსენოთ უახლესი მაგალითი — ყარაბაღის და მისი სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის აღდგენის უპრეცედენტო სისწრაფე, რომელსაც ანალოგი არ აქვს თანამედროვე პოსტკონფლიქტურ სამყაროში.

თანამედროვე სამხრეთ კავკასიაში სატრანზიტო მონოპოლია უკვე ვერ იქნება პოლიტიკური ზეწოლის ინსტრუმენტი — ის, უფრო მეტად, საკუთარ მოწყვლადობად იქცევა. ამიტომ, თბილისის მცდელობა, აღადგინოს გავლენის ბერკეტები ხელოვნური ბარიერების მეშვეობით, ეწინააღმდეგება როგორც დროის სულს, ისე თავად საქართველოს გრძელვადიან ინტერესებს.

დღეს თბილისის წინაშე მარტივი არჩევანი დგას: ან ჩაერთოს ახალ რეგიონულ თანამშრომლობის მოდელში, ან დააკვირდეს, როგორ ყალიბდება მარშრუტები, რომლებშიც მისი მონაწილეობა აღარ იქნება აუცილებელი. ისტორია გვიჩვენებს, რომ სახელმწიფოები, რომლებიც დროულად ცნობენ ცვლილებებს, აძლიერებენ თავიანთ სუბიექტურობას; ისინი, ვინც ძველ მექანიზმებს ეჭიდებიან, გარდაუვლად კარგავენ მას.

ამიტომ, საქართველოს რეაქცია ამ კრიზისზე გახდება მისი პოლიტიკური სიმწიფის შემოწმება. ბაქომ თავისი დასკვნები უკვე გააკეთა. ახლა ჯერი თბილისზეა — მზად არის თუ არა ის გასცდეს ერთჯერადი სარგებლის ტაქტიკას და გადავიდეს სტრატეგიულ პარტნიორობაზე? ჩვენ ოდესღაც სომხეთს რეგიონის გეოპოლიტიკურ ჩიხს ვუწოდებდით. საქართველო, რა თქმა უნდა, ასეთ მდგომარეობაში არ აღმოჩნდება, მაგრამ ნუთუ ხელისუფლებას მართლა სურს, რომ ქვეყანა გასცდეს საკვანძო რეგიონული პროცესების მიღმა?